Een Amerikaan die volgend jaar januari vanaf de oostkust naar Europa wil, zit met twee tabbladen open. Amsterdam en Madrid, ongeveer dezelfde reistijd, ongeveer hetzelfde hotel aan de andere kant. Het verschil op het ticket is straks zo’n veertig euro. Dat is de hele beslissing waar dit onderzoek over gaat.
Adviesbureau Econic Partners uit Boston becijfert dat de vliegtaks op langeafstandsvluchten en de krimp van Schiphol de Nederlandse economie miljarden euro’s kosten, schrijft Consultancy.nl. De studie werd uitgevoerd in opdracht van Delta. Dat staat er netjes bij, en het is meteen het eerste wat je moet weten voor je de getallen leest.
Van 30 naar ruim 70 euro, en 142.000 Amerikanen minder
Vanaf november moet het aantal vliegbewegingen op Schiphol omlaag naar maximaal 478.000 per jaar, het niveau van 2016. Per 1 januari 2027 gaat de vliegtaks op langeafstandsvluchten omhoog van zo’n 30 naar ruim 70 euro. Voor een Amerikaan die vanaf de oostkust vliegt, komt dat neer op ongeveer 10 procent op de ticketprijs.
Econic Partners verwacht daardoor jaarlijks 142.000 minder Amerikaanse bezoekers en 223 miljoen euro minder bestedingen. In 2025 reisden meer dan zes miljoen mensen tussen Schiphol en de Verenigde Staten. Het bureau wijst er ook op dat Amerikaanse bezoekers ruim twee keer zoveel per trip uitgeven als de gemiddelde Europese toerist, en dat Duitsland en België vanaf volgend jaar een fors lagere vliegtaks hebben.
Wie het rapport betaalt, kiest ook wat er geteld wordt
Delta heeft een direct belang bij Schiphol: het levert passagiers aan voor het continentale overstapnetwerk van KLM en KLM doet dat omgekeerd in Atlanta. Dat maakt de cijfers niet vals. Het maakt ze eenzijdig, en dat is iets anders.
Kijk naar wat er geteld wordt en wat niet. In de weergave van het onderzoek staan gemiste bestedingen, verdwenen routes en een verzwakte concurrentiepositie. Wat er niet in staat, is ook maar een enkele opbrengstkant: geen geluidswinst, geen minder uitstoot, en niet de opbrengst van de belasting zelf. Het volledige rapport hebben wij niet gezien, dus wij zeggen niet dat die kant er nergens in zit. Wel dat het de helft is die een opdrachtgever zelden laat doorrekenen, en dat een som met alleen kosten altijd op miljarden uitkomt.
Er staat trouwens nog een detail in dat het rapport niet uitwerkt. Schiphol verhoogde vorig jaar het havengeld met 41 procent. Dat is voor een luchtvaartmaatschappij een veel directere kostenpost dan een ticketbelasting die de reiziger betaalt, en Delta-topman Peter Carter zat er in mei bij het ministerie over aan tafel. Wie de kostenstijging op Schiphol wil aankaarten, heeft aan de vliegtaks een dankbaarder verhaal dan aan het havengeld.
Het cijfer uit 2019 is wel echt ongemakkelijk
Wie tegen dit rapport in wil gaan, moet één vergelijking niet wegwuiven. Econic Partners rekent voor dat de vliegtaks die in 2019 werd ingevoerd, de Nederlandse economie tot en met 2025 zo’n 3 miljard euro heeft gekost. In diezelfde periode namen de bestedingen door internationale toeristen in Nederland met 12 procent af, terwijl het Europese gemiddelde juist met 2,4 procent steeg. Dat gat van veertien procentpunten laat zich niet met corona wegverklaren, want dat trof heel Europa.
Wat het niet bewijst, is oorzaak. Er zit geen tegenfeitelijke Nederland zonder vliegtaks naast om mee te vergelijken, en een adviesbureau dat in opdracht van een klant rekent, zal die onzekerheid niet groter maken dan nodig. Maar wie voor krimp is en dit cijfer nog nooit heeft moeten uitleggen, heeft zijn huiswerk niet gedaan. Ook het eerdere experiment wijst die kant op: in 2009 werd een vliegtaks van 45 euro per ticket ingevoerd, daalde het aantal internationale reizigers op Schiphol met 23 procent en werd de belasting snel weer afgeschaft. Het bureau tekent er zelf bij aan dat de economische crisis daarin meespeelde.
Boek je na 1 januari? Check of de taks in de prijs zit
Heb je een langeafstandsvlucht op het oog die na 1 januari 2027 vertrekt, kijk dan in de prijsopbouw van het ticket of het nieuwe tarief er al in verwerkt zit. Het gaat om ruim veertig euro extra per vertrekkende reiziger, en dat is precies het bedrag waarvan je liever nu weet of het er al in zit. Hoe zo’n prijs onderweg verschuift, legden we uit in het stuk over veranderende ticketprijzen, en bij een nieuwe route gelden dezelfde vragen.
November is het echte meetmoment
Delta zegt zelf dat het naar aanleiding van dit onderzoek niet meteen vluchten gaat schrappen, en dat kosten, reizigersvraag, operationele omstandigheden en regelgeving daarin meewegen. De grens van 478.000 vliegbewegingen gaat in november in, twee maanden voor de belastingverhoging. Daarmee is er voor het eerst een periode waarin je krimp los van de taks kunt zien. Wat er dan zichtbaar wordt: schrapt Delta ondanks die woorden toch capaciteit, of blijft het aanbod staan en gaat alleen de prijs omhoog. Schiphol stemde zelf ooit in met 460.000; het werd 478.000 nadat de Verenigde Staten met sancties dreigden en de Europese Commissie eraan te pas kwam. Voor reizigers speelt er intussen nog iets dichterbij: de acties van de beveiligers op Schiphol zijn nog niet van tafel.
Stel je vraag
Vraag aan de redactie
Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.