Dertig jaar lang stapte ze in het donker aan boord, deed het licht in de cabine aan, en vloog een nacht door de hoogte in waar de straling van de zon niets meer tegenhoudt. Tot het jaar 2000 stond er ook nog een rookwolk in dat gangpad. Ruim 12.600 vlieguren later kreeg ze de diagnose borstkanker.

Een Franse rechter heeft die ziekte nu erkend als beroepsziekte. Dat maakte het AD zaterdag bekend, op basis van de zaak van een 59-jarige oud-stewardess die tussen 1989 en 2019 voor Air France vloog. De rechter noemt de ziekte het directe gevolg van haar werk: kosmische straling op grote hoogte, jarenlange nachtdiensten en sigarettenrook in de cabine. Air France is aansprakelijk. Ze mag vervroegd met pensioen, krijgt haar medische kosten vergoed en ontvangt een schadevergoeding. De juridische strijd duurde tweeënhalf jaar.

Eén zaak in Frankrijk is nog geen norm in Nederland

KLM laat weten het vonnis te bestuderen en benadrukt dat het gaat om een individuele uitspraak binnen de Franse juridische context. Vakbond De Unie zegt hetzelfde in andere woorden: de arbeidssituatie ligt in Frankrijk anders. Dat klinkt als afhouden, en deels is het dat ook, maar op het punt zelf hebben ze gelijk. Frankrijk kent een lijstenstelsel voor beroepsziekten met een eigen bewijslast; Nederland regelt dit via aansprakelijkheid van de werkgever en het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. Een Franse uitspraak verandert daar juridisch niets aan.

Wat hij wel doet, is het bewijsprobleem verplaatsen. AD-correspondent Frank Renout wijst erop dat artsen het verband tussen borstkanker, nachtdiensten en straling al langer leggen, maar dat dit tot nu toe vooral bij medisch personeel speelde. Dat vliegend personeel er nu bij hoort, is de kern van deze uitspraak.

Wat de rechter erkende, is niet wat de rechter bewees

Hier moeten we streng zijn, juist omdat het onderwerp gevoelig ligt. De rechter oordeelde dat er geen andere aantoonbare oorzaak voor haar ziekte is en legde de gevolgen daarom bij de werkgever. Dat is een juridische redenering over deze ene vrouw, geen medisch bewijs dat vliegen borstkanker veroorzaakt. Wie die twee door elkaar haalt, doet precies wat de luchtvaartsector nu vreest en wat het cabinepersoneel niet helpt.

Tegelijk is de blootstelling zelf niet omstreden. Dat vliegend personeel meer kosmische straling opvangt dan mensen op de grond, is binnen de luchtvaart geen twistpunt: het is de reden dat maatschappijen die dosis voor hun bemanning bijhouden. De vraag is nooit geweest of die straling er is. De vraag was of je een individuele ziekte eraan mag koppelen.

De vakbond gaat een stap te ver, en dat verzwakt de zaak

Wij vinden deze uitspraak terecht en belangrijk, en juist daarom: de Franse vakfederatie CFDT stelt dat deze zaak bewijst dat stewardessen nu juridische stappen kunnen ondernemen. Dat is te stellig. Wat de zaak laat zien, is dat het kan als er geen andere aantoonbare oorzaak is en als je tweeënhalf jaar procedeert. Dat is een zware drempel, en wie hem als een openstaande deur presenteert, zet mensen op pad met een verwachting die de uitspraak niet draagt.

Bewaar je vlieguren voordat je ze kwijt bent

Werk je in de cabine of ben je gestopt, vraag dan je registratie van vlieguren en je stralingsdosis op bij je werkgever en bewaar die zelf. In deze zaak waren die 12.600 uur het fundament onder het hele oordeel. Personeelsdossiers verhuizen, maatschappijen fuseren en systemen worden uitgefaseerd; een eigen kopie kost je een mail en is over tien jaar niet te reconstrueren.

Hoe arbeidsvoorwaarden en werkdruk op de grond spelen, lees je in ons stuk over het tweede ultimatum van de Schipholbeveiligers. Wat de leeftijd van een vloot doet met verbruik en uitstoot, staat bij de oudere vliegtuigvloot en de IATA-cijfers. En je rechten als passagier verzamelden we op onze pagina over vliegrechten.

Het volgende signaal komt uit de cao, niet uit de rechtszaal

Of dit doorwerkt in Nederland blijkt niet aan het eerste Nederlandse vonnis, want dat duurt jaren. Het blijkt eerder aan de eerstvolgende cao-onderhandeling bij een Nederlandse maatschappij waarin nachtdiensten en stralingsdosis op tafel komen als arbeidsomstandigheid in plaats van als roosterprobleem. Komt dat woord daar niet voor, dan is deze uitspraak in Nederland precies wat KLM ervan zegt: Frans nieuws.

Stel je vraag

Vraag aan de redactie

Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.