Update 7 september: Jakarta is niet vier uur dicht, maar dagen

Bijgewerkt op 7 september 2026, 15:00. Dit blok gaat over een nieuwe, veel zwaardere fase dan de sluiting van vier uur waarover de tekst hieronder gaat. Waar die tekst achterhaald is, hebben we hem in dezelfde bewerking aangepast.

Op Soekarno-Hatta staan sinds zondagochtend rijen mensen die niet naar een vertrekbord kijken maar naar een bus. De luchthavenbeheerder deelt eten en drinken uit en rijdt passagiers naar hotels. Dat is geen service, dat is wat er gebeurt als een luchthaven niet meer weet wanneer hij opengaat.

Anak Krakatau barstte vanaf vrijdagavond uit en in de vroege uren van zondag volgden nog twee uitbarstingen. De aswolken bereikten volgens het meteorologisch agentschap BMKG 6.000 meter aan de Javaanse kant en 15.000 meter aan de Sumatraanse kant. De belangrijkste luchthaven van Jakarta is sindsdien dicht, in elk geval tot maandag 18.00 uur lokale tijd. Ook andere Indonesische luchthavens liggen plat. Volgens de Indonesische transportminister, aangehaald door persbureau Reuters, zijn meer dan 270.000 reizigers de dupe. Een dag eerder ging het nog om 150.000. Tientallen Nederlanders op een georganiseerde reis zitten daartussen, bevestigt een woordvoerder van reisbranchevereniging ANVR aan NU.nl. KLM vliegt op Jakarta met een tussenstop in Kuala Lumpur; die vluchten zijn de afgelopen twee dagen geschrapt en de eerstvolgende ook. Omboeken gebeurt naar de eerst beschikbare vlucht, en dat is precies het probleem: die vlucht bestaat nog niet.

Voorzichtig zijn is gratis zolang het vier uur duurt

Hieronder schreven wij dat een luchthaven die vier uur dichtgaat het juist goed doet. Dat blijft kloppen voor die nacht. Maar wij hebben daarbij een makkelijk punt gemaakt: voorzichtig zijn is gratis zolang het vier uur duurt. Nu het dagen duurt, verschuift de rekening van de veiligheidsafweging naar de reiziger, en dan is “de luchthaven handelde correct” een zin die niemand verder helpt. De les uit 2010 was niet alleen dat je niet te ruim afsluit. Het was ook dat een sluiting die dagen aanhoudt een eigen kostenpost is die iemand draagt.

Voor wie nu in Jakarta zit, is dat geen filosofie maar een factuur. De verzorgingsplicht die hieronder staat uitgelegd, is deze week het enige recht dat echt geld waard is, want de vaste compensatiebedragen vervallen bij vulkanische as. Die plicht kent geen bovengrens, ook niet na drie dagen hotel. En die plicht ligt bij de maatschappij die je vlucht uitvoert, niet bij de luchthaven die nu de broodjes uitdeelt.

Bewaar je bonnetjes voordat je gaat bellen

Zit je vast of vertrekt je vlucht deze week uit de regio: bewaar elke bon van eten, vervoer en overnachting, met datum en bedrag. Wie zelf een hotel boekt omdat de rij te lang is, krijgt dat alleen terug met een bon. Fotografeer ze meteen, want papieren bonnetjes overleven een week in een rugzak zelden.

De volgende meting die telt, komt van BMKG: zolang de aswolken boven de 6.000 meter blijven, blijft luchtruim boven West-Java onbruikbaar en schuift elke heropening opnieuw op. Anak Krakatau staat sinds 2 juli op alarmniveau 3, het op een na hoogste. Zakt dat niveau, dan volgen de vluchtschema’s binnen een dag of twee. Blijft het staan, dan wordt dit voor reizigers een verhaal over de rest van september.

Om tien voor vier in de nacht van vrijdag op zaterdag, lokale tijd, stond er ongeveer dertig seconden lang een aswolk boven de Soendastraat. Op Soekarno-Hatta bij Jakarta keken mensen die net hun schoenen weer aan hadden naar een bord waarop bij vlucht na vlucht hetzelfde woord verscheen. De vulkaan die dat deed heet Anak Krakatau, en niemand op die luchthaven had er die ochtend rekening mee gehouden.

De uitbarsting duurde kort, maar de as dreef over Jakarta en over de provincie Lampung op Sumatra. De luchthaven legde het vliegverkeer vier uur stil. Volgens het Indonesische ministerie van Transport zijn daardoor 209 vluchten geraakt, waaronder internationale. Er zijn geen slachtoffers en er is niemand geëvacueerd; de dichtstbijzijnde bewoonde plek ligt op ruim zestien kilometer. Dat meldt de NOS.

Waarom een korte sluiting een lange ochtend oplevert

Vier uur is kort, en het viel bovendien in de rustigste uren van de nacht. Dat is meteen het meevallertje: was dit om zeven uur ’s ochtends gebeurd, dan had het aantal getroffen vluchten een veelvoud gelegen van de 209 die het ministerie nu telt.

Toch merk je zo’n sluiting langer dan hij duurt, en dat komt niet door de wachtenden in de hal maar door de spullen. Vliegtuigen die vannacht niet vertrokken, staan vanochtend op de verkeerde luchthaven. Bemanningen die urenlang stand-by stonden, lopen tegen hun maximale diensttijd aan en mogen niet zomaar alsnog vertrekken. Dat schuift door naar de vluchten erna, en het schuift het hardst door op de lange routes waar één toestel de hele dag maar één keer heen en terug gaat.

Waarom levert vulkanische as geen 600 euro op?

Wie op zo’n dag zijn vlucht kwijtraakt, wil weten wat hij kan claimen. Het eerlijke antwoord: voor de compensatie waar iedereen aan denkt kom je hier niet in aanmerking, en voor de zorg waar bijna niemand aan denkt wel.

Kijk eerst of die regels voor jou gelden, want dat is bij een vertrek uit Jakarta lang niet altijd zo. Verordening 261/2004 geldt voor elke vlucht die uit de EU vertrekt, en voor vluchten naar de EU alleen als de uitvoerende maatschappij Europees is. Boek je vanuit Jakarta bij een Aziatische maatschappij, dan val je terug op de voorwaarden van die maatschappij en op de dekking van je verzekering, en houdt de rest van deze uitleg op te gelden.

Val je er wel onder, dan geldt vulkanische as als een buitengewone omstandigheid. De maatschappij kon er niets aan doen en had het ook met beter onderhoud niet kunnen voorkomen, dus vervalt het recht op de vaste bedragen van 250, 400 of 600 euro die we hier eerder op een rij zetten. Wat níét vervalt, is de verzorgingsplicht. Zolang je op een vervangende vlucht wacht, blijft de maatschappij verantwoordelijk voor eten, drinken, communicatie en zo nodig een hotel met vervoer erheen. Die plicht kent geen bovengrens en geen ontsnappingsclausule voor natuurgeweld: het Europese Hof van Justitie besliste dat uitdrukkelijk in de zaak McDonagh tegen Ryanair, over een passagier die door de IJslandse aswolk van 2010 een week strandde.

En raak je hierdoor je aansluiting kwijt, dan gelden de regels voor een gemiste overstap alleen als beide vluchten op één boeking staan. Staat je vervolgvlucht op een los ticket, dan is dat juridisch een gemiste afspraak en geen gemiste aansluiting.

Een luchthaven die vier uur dichtgaat, doet het goed

Vier uur klinkt als falen en is het tegendeel. Vulkanische as smelt in een straalmotor en slaat als glas neer op de turbinebladen, en dat is de reden dat de luchtvaart hier geen enkele marge neemt. Elke minuut die een luchthaven wacht tot de aswolk gemeten is in plaats van geschat, is een minuut goed besteed.

Dat er in Europa na de IJslandse uitbarsting van 2010 zo veel kritiek kwam op wekenlange sluitingen, heeft de discussie scheefgetrokken. Toen ging het over modellen die veel te ruime gebieden afsloten. Hier gaat het over een luchthaven die vier uur wacht en dan weer opent. Dat is geen overreactie, dat is de les die uit 2010 geleerd is. Die vier uur ging over de nacht van vrijdag op zaterdag; sinds zondagochtend is de luchthaven niet vier uur maar dagen dicht, en dat verandert de weging. Zie het update-blok bovenaan.

Voorzichtigheid is goedkoper naarmate je duurder boekt

Wie zegt dat veiligheid altijd voorgaat, moet ook toegeven wat dat kost aan mensen die het niet kunnen dragen. Die 209 vluchten zaten vol met arbeidsmigranten die één keer per jaar naar huis gaan, met tickets zonder omboekgarantie en zonder verzekering die vertraging dekt. Voor hen is “de luchthaven handelde voorzichtig” een correcte zin die niets oplost. Het argument dat wij hier maken, wordt makkelijker naarmate je duurder hebt geboekt, en dat hoort erbij.

Bij een verstoring belt iedereen tegelijk het verkeerde nummer

Sta je de komende weken op een vlucht in de regio, dan is er één ding dat vanavond nuttig is en dat je later niet meer rustig kunt uitzoeken: bij wie je boeking eigenlijk ligt. Kijk op je bevestiging welke maatschappij als vervoerder staat vermeld en of je via een tussenpersoon hebt geboekt. Bij een verstoring belt iedereen tegelijk het verkeerde nummer, en dat kost uren. Het juiste nummer is dat van de partij die de vlucht uitvoert, tenzij je boeking bij een agent ligt; dan moet je daar zijn en nergens anders.

Het teken dat dit meer wordt dan één ochtend

De uitbarsting van die nacht duurde dertig seconden. Dat het daarbij zou blijven, bleek geen gegeven: een dag later volgden zwaardere uitbarstingen en ligt niet alleen Jakarta plat. Wat wij hier als scenario opschreven, is inmiddels de stand van zaken, en dat staat in het update-blok bovenaan. In 2018 stortte een flank van deze vulkaan in zee met een vloedgolf en honderden doden tot gevolg; het waarschuwingsniveau staat sinds 2 juli op 3 van de 4.

Stel je vraag

Vraag aan de redactie

Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.