Je staat in een uitverkocht stadion, het vuurwerk gaat af, en dan komt het geluid van boven. Niet van opzij, van boven. Duizenden mensen kijken tegelijk omhoog en zien twee verkeersvliegtuigen over de dakrand schuiven alsof ze eronderdoor moeten. Op de beelden lijkt het alsof je ze kunt aanraken.
Het gebeurde zaterdag in Kaapstad, vlak voor de tweede test tussen Zuid-Afrika en Nieuw-Zeeland in het DHL Stadium. Twee toestellen van de Zuid-Afrikaanse maatschappij Airlink vlogen in formatie over het volle stadion. De NOS beschreef hoe de reacties uiteenliepen van “dit had kunnen uitlopen op een catastrofe” tot “onze piloten weten wat ze doen”.
Twee hoogtes die elkaar niet tegenspreken
Er circuleren twee hoogtes en ze spreken elkaar niet tegen; ze meten alleen iets anders. Flightradar24 zette de rekensom erbij, en die is het overnemen waard.
De laagste ADS-B-waarde van het voorste toestel was 50 voet. Dat is barometrische hoogte bij standaarddruk, dus nog geen echte hoogte. Gecorrigeerd voor de plaatselijke luchtdruk van 1019 hPa komt dat uit op 205 tot 210 voet boven zeeniveau. Het stadion ligt vrijwel op zeeniveau en is 164 voet hoog. Blijft over: 41 tot 46 voet ruimte tussen vliegtuig en dak, oftewel 12,5 tot 14 meter.
Dat is dus geen meetlint tussen wiel en dakrand, maar een aftreksom met drie aannames erin. Flightradar24 zegt dat zelf ook: het gaat om een bepaling binnen een foutmarge. Wie 41 voet presenteert als vaststaand feit, leest de bron slordiger dan de bron zelf.
Airlink beantwoordt de vraag die niemand stelde
De maatschappij reageerde zondag met een verklaring. De vlucht was uitgebreid gepland en geoefend, er werd op ongeveer 150 knopen gevlogen, de Zuid-Afrikaanse luchtvaartautoriteit SACAA en de luchtverkeersleiding gaven begeleiding en goedkeuring, en in elk toestel zaten drie senior gezagvoerders: een commandant, een copiloot en een veiligheids- en techniekfunctionaris. De vluchtdata bevestigen volgens Airlink dat binnen de goedgekeurde hoogte- en snelheidsgrenzen is gebleven.
Dat is een nette verklaring en hij gaat over de verkeerde vraag. Niemand beweert dat deze bemanningen het niet konden. De vraag is wat er gebeurt als het één keer níét volgens plan gaat: op 150 knopen, op veertien meter, boven een dak waaronder tienduizenden mensen zitten die geen kant op kunnen. “Goedgekeurd” beschrijft de procedure, niet de uitwijkruimte.
Toestemming is geen risicoanalyse
Ons oordeel: de discussie moet niet gaan over de piloten maar over het toetsingskader. Bij vertoningen boven publiek is de vakkundigheid van de bemanning zelden het knelpunt; de vraag is altijd welke afstand tot toeschouwers wordt aangehouden en wat er gebeurt als er iets uitvalt. Precies dat ontbreekt in alle verklaringen rond Kaapstad: nergens staat welke marge tot het publiek is aangehouden en waarom die veilig werd geacht. Zonder dat blijft “SACAA gaf toestemming” een handtekening zonder onderbouwing.
En dan de zwakke plek in ons eigen kamp. Wie nu roept dat dit verboden hoort te zijn, leunt op een videobeeld met een groothoeklens en op ADS-B-data met een foutmarge van tientallen voeten. Het beeld dóét meer dan het getal zegt. En het getal zelf is minder buitenaards dan het beeld: 41 tot 46 voet ligt in de buurt van de vijftig voet waarop een verkeersvliegtuig dagelijks over de drempel van een landingsbaan komt. Het verschil zit niet in de hoogte maar in wat eronder ligt. Verontwaardiging is geen meting.
Controleer eerst of de bron de luchtdruk noemt
De praktische les zit in die rekensom. Zie je ergens een spectaculaire hoogte bij een vliegtuigfoto of een trackerscreenshot, kijk dan of erbij staat welke luchtdruk is gebruikt. Staat die er niet, dan kijk je naar standaarddruk en niet naar werkelijke hoogte, en kan het getal er honderden voeten naast zitten. Datzelfde geldt als je zelf iets naslaat over een vlucht; wij legden eerder uit hoe je een nieuwe vliegroute op waarde schat en wat er gebeurt als een toezichthouder wél doorpakt, zoals bij de dwangsom voor nachtvluchten op Schiphol.
De SACAA heeft nu twee opties en allebei zeggen ze iets
De toezichthouder heeft de vlucht vooraf goedgekeurd en is daarmee zelf onderdeel van het verhaal geworden. Komt er een evaluatie waarin de afstand tot het publiek wordt onderbouwd, dan is dit een leerzame casus. Blijft het bij de verklaring van de maatschappij zelf, dan is de conclusie dat de grens bij dit soort vertoningen wordt bepaald door wie de aanvraag indient.
Stel je vraag
Vraag aan de redactie
Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.