Bij gate D staat een rij voor een vlucht naar Barcelona en verderop loopt een onderzoeker met een map onder haar arm langs hetzelfde vertrekbord. Zij weet iets wat in die rij niemand bezighoudt: waar industrie, landbouw en energie hun klimaatdoel in de wet hebben staan, geldt dat voor de lucht- en de zeevaart niet. Eén van die twee staat op dit bord.
Dat is de kern van Eerst de koers, dan de groei, een notitie van onderzoeksbureau CE Delft, gedateerd augustus 2026 en deze week gepubliceerd. De auteurs Louis Leestemaker en Christiaan Meijer zetten de opties op een rij om de nationale klimaatdoelen voor de luchtvaart wettelijk te verankeren. Hun aanleiding: de CO2-uitstoot van de Nederlandse luchtvaart is sinds 1990 ruim verdubbeld terwijl nationale sectoren hun uitstoot terugbrachten, en de doelen die er voor de luchtvaart zijn, staan nergens in wetgeving.
Zes jaar tussen de motie en het niets
De tijdlijn in de notitie is het scherpste onderdeel, juist omdat er geen oordeel bij staat. In 2020 vroeg de Kamer met twee moties om een dalend CO2-plafond, uit te werken per luchthaven en te halen met echte emissiereductie, niet met compensatie. In maart 2023 liet het kabinet weten dat dat plafond er komt, met beoogde invoering in 2025. In juni 2024 legde een demissionair kabinet de besluitvorming bij zijn opvolger. In februari 2025 kwam het bericht dat er vóór de zomer van 2025 zou worden besloten. CE Delft schrijft nu dat invoering sterk vertraagd is en dat de toekomst ervan onzeker is.
Ondertussen liggen de doelen er wel. Voor alle vertrekkende vluchten: in 2030 niet meer CO2 dan in 2005, in 2050 de helft eraf, in 2070 op nul. Daar kwam in het coalitieakkoord een doel bij voor Schiphol en Lelystad samen, die in 2030 onder het niveau van 2024 moeten uitkomen. Volgens de Klimaat- en Energieverkenning 2024 wordt dat doel voor 2030 met het huidige beleid waarschijnlijk niet gehaald, en of het doel voor 2050 wel wordt gehaald is onzeker.
Groei hangt nu aan geluid, en geluid zegt niets over uitstoot
Er zit een constructiefout in het systeem die weinig aandacht krijgt. Het ontwerp-luchthavenverkeersbesluit voor Schiphol staat onder voorwaarden groei toe tot 500.000 vluchten per jaar, en die groei is expliciet gekoppeld aan geluidsreductie. Niet aan CO2. CE Delft merkt daarbij op dat de luchtvaart ook groeit zonder extra vluchten, doordat toestellen groter worden en meer passagiers meenemen.
Daar zit onze eigen conclusie. Zolang groei aan geluid hangt, kan een luchthaven volledig binnen de regels blijven en tegelijk meer uitstoten dan het jaar ervoor. Stillere motoren zijn niet automatisch schonere motoren, en een groter toestel dat één keer over je huis vliegt in plaats van twee kleine, klinkt beter en stoot meer uit. Dat is geen sluiproute die iemand heeft bedacht; het is gewoon wat er gebeurt als je één knop instelt en de andere leeg laat.
Hoe hard is dat vonnis over Bonaire nu eigenlijk?
De juridische druk komt uit de Klimaatzaak Bonaire. De rechtbank oordeelde dat de Nederlandse klimaatdoelen onvoldoende economiebreed zijn, mede omdat de emissies van lucht- en zeevaart er niet in zitten, en dat er binnen achttien maanden bindende emissiedoelstellingen moeten worden vastgelegd waar die twee onder vallen. Als richtpunt noemt het vonnis economiebreed ten minste 43 procent minder uitstoot in 2030 ten opzichte van 2019, en netto nul in 2050. De Staat is in beroep gegaan.
Hier is het nodig om precies te zijn, want dit wordt makkelijk groter gemaakt dan het is. CE Delft schrijft er nadrukkelijk bij dat het vonnis níét voorschrijft hoe of met welk ambitieniveau de luchtvaartsector in de klimaatdoelen moet worden ondergebracht. De rechter laat open hoe groot de opgave voor de luchtvaart wordt, zolang het economiebrede getal maar wordt gehaald. De uitspraak dwingt dus dat luchtvaart meetelt, niet hoe zwaar. Wie het presenteert als een rechterlijk bevel om de luchtvaart te laten krimpen, leest er iets in wat er niet staat.
Het nieuwe voorstel is de zwakste van de drie, en dat schrijft CE Delft zelf
De notitie legt drie opties naast elkaar. Een CO2-plafond per luchthaven: verantwoordelijkheid bij de luchthaven, geeft klimaatzekerheid, en de sector weet hoe groei verdiend kan worden. Luchtvaart opnemen in de Klimaatwet: verantwoordelijkheid bij het Rijk, geeft uitvoering aan het Bonaire-vonnis, maar biedt geen zekerheid dat de doelen worden gehaald zodat aanvullend beleid nodig kan zijn. En als derde het klimaatgebonden groeikader, een optie die niet eerder is onderzocht en die CE Delft zelf omschrijft als minder strikt dan een CO2-plafond, met de toevoeging: geen echte borging van de doelen.
Dat is een opvallend eerlijke zin over je eigen introductie. Het nieuwe idee in dit stuk is uitdrukkelijk het lichtste van de drie, en de onderzoekers noemen het zelf een ‘light’-optie om tóch enige grip te houden als luchtvaart niet in de Klimaatwet komt. SchipholWatch, dat het rapport als eerste oppikte, noemt het groeikader een rookgordijn. Dat oordeel delen wij niet, want een noodgreep is iets anders dan een afleidingsmanoeuvre. Maar wie het als vooruitgang presenteert, moet die zin over borging wel meelezen.
Eindhoven en Rotterdam vallen buiten het nieuwste doel
Voor wie het als reiziger wil plaatsen: er liggen twee soorten doelen over elkaar heen. Het doel voor alle vertrekkende vluchten geldt voor het hele land, dus ook voor Eindhoven en Rotterdam. Het doel dat er in het coalitieakkoord bij is gekomen, geldt uitsluitend voor Schiphol en Lelystad samen. Een vlucht vanaf Eindhoven telt dus mee in het ene doel en niet in het andere. Dat verschil is precies waarom een plafond per luchthaven iets anders doet dan een doel voor de hele sector: het eerste bepaalt wie mag groeien, het tweede alleen hoeveel er in totaal uit mag.
Wil je dit dossier zelf volgen in plaats van erover te lezen: op tweedekamer.nl kun je je op een zoekvraag abonneren via de attenderingsknop naast de deelknop bij je zoekresultaat. Zet er vanavond de term CO2-plafond luchtvaart in, zet de frequentie op direct, en je krijgt de volgende brief op dezelfde dag als de redacties. Dat kost vijf minuten en het is de enige manier om zes jaar uitstel niet nog een keer achteraf te horen.
De volgende kamerbrief is de test
CE Delft eindigt met een oproep aan de politiek om een keuze te maken over de kaders waarbinnen de Nederlandse luchtvaart op langere termijn mag opereren. Die keuze is niet technisch, en het bureau zegt niet welke optie de beste is; het legt ze naast elkaar. De test komt bij de volgende kamerbrief over het CO2-plafond. Staat daar opnieuw dat besluitvorming volgt, dan gaat de teller naar zeven jaar. Verschijnt het klimaatgebonden groeikader er als voorstel, dan is de vraag simpel: staat er handhaving bij, of alleen dat groei niet mag doorgaan. Eerder schreven we over hoe de sector zelf met kosten en keuzes omgaat bij het verdwijnen van de gratis catering bij KLM en over de gevolgen voor reizigers bij de wachttijden door het nieuwe grenssysteem op Schiphol.
Stel je vraag
Vraag aan de redactie
Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.