Je werkt op een platform, je rijdt bagagekarren, je hebt deze zomer geen voet buiten Nederland gezet. Begin juli word je grieperig. Koorts, spierpijn, dat gevoel dat je een dag moet doorbijten. De huisarts vraagt of je nog gereisd hebt. Je zegt nee, en daarmee valt de enige vraag weg die tot de juiste test had geleid.
In Frankfurt liep dat verkeerd af. Zes medewerkers van de luchthaven kregen malaria tropica, veroorzaakt door de ernstigste vorm, na ziek te zijn geworden tussen 4 en 6 juli. Twee van hen zijn overleden. Het Duitse Robert Koch Instituut wijst naar een geïmporteerde anophelesmug die vermoedelijk met een vliegtuig meekwam. De Frankfurtse gezondheidsdienst onderzoekt de zaak nog en heeft vallen op de luchthaven geplaatst; gevangen muggen gaan naar het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen voor genetisch onderzoek, meldde CNN. Het bericht ging de wereld over, en in Nederland riep arts-microbioloog Jan Sinnige van het Rode Kruis Ziekenhuis deze week op alert te zijn bij mensen die op of rond Schiphol werken.
Luchthavenmalaria is iets anders dan malaria van vakantie
Het onderscheid is niet academisch, het bepaalt of iemand op tijd de goede test krijgt. Geïmporteerde malaria komt mee met een reiziger die in een malariagebied is geweest; alleen al in het Verenigd Koninkrijk gaat het om duizend tot tweeduizend gevallen per jaar. Luchthavenmalaria komt mee met de mug zelf, in het ruim of de cabine, en de patiënt is nooit ergens geweest. Jo Lines, hoogleraar malariabestrijding aan de London School of Hygiene & Tropical Medicine, telt over heel Europa ruim 140 gevallen tot nu toe. Let op de formulering: dat is een lopend totaal, geen jaarcijfer. Dat verschil moet je erbij houden voor je ergens van schrikt.
Wat Lines wel opvalt: zes gevallen in één cluster is veel. Dat roept de vraag op of er meer dan één besmette mug aan boord was. Uitzonderlijk is het niet: Parijs en Brussel hebben eerder clusters van zes gehad.
Er wordt gespoten, en niemand publiceert of het werkte
Hier ligt wat ons betreft het echte probleem, en het is geen mug. Op veel vluchten uit malariagebieden naar Europa spuit het cabinepersoneel bij vertrek een insecticide, een procedure die de WHO aanbeveelt en die als veilig geldt. Lines zegt het voorzichtig, maar hij zegt het wel: als er toch sporadische gevallen van luchthavenmalaria opduiken, wijst dat erop dat die maatregelen niet volledig effectief zijn geweest.
Draai dat om en je houdt een ongemakkelijke constatering over. De enige barrière tussen een besmette mug en een Europees platform is een handeling die per maatschappij en per route anders wordt uitgevoerd, waarvan geen enkele reiziger, medewerker of toezichthouder kan nagaan of hij op die specifieke vlucht daadwerkelijk is uitgevoerd. Bij vrijwel alles in de luchtvaart bestaat een logboek, tot aan de luchtkwaliteit in de cabine aan toe. Hier bestaat vooral een aanbeveling. Dat is geen detail: het is het verschil tussen een procedure en een gewoonte.
Wie hier “Schiphol loopt gevaar” van maakt, gaat te ver
En dan de rem op onze eigen redenering. Ruim 140 gevallen in heel Europa, als lopend totaal, is buitengewoon weinig. Voor een passagier die door een terminal loopt is het risico verwaarloosbaar, en malaria gaat niet van mens op mens. Ook het beeld dat het RKI de zaak rond heeft, klopt niet: het instituut wacht nog op de laboratoriumuitslagen, dus dat de mug uit een vliegtuig kwam is de meest waarschijnlijke verklaring en nog geen bewijs.
Het gaat hier om een beroepsrisico voor een kleine groep mensen die op en rond platforms werkt, en vooral om een diagnoseprobleem. Dat is ernstig genoeg zonder er een luchthavencrisis van te maken. Voor personeel telt dat wel: het is de tweede keer deze maand dat een gezondheidsrisico van luchthavenwerk in het nieuws komt, na de discussie over borstkanker bij cabinepersoneel.
Zeg zelf dat je op een luchthaven werkt
Werk je op of rond een luchthaven en word je onverwacht ziek met koorts, hoofdpijn of koude rillingen, zeg dan uit jezelf tegen de huisarts of huisartsenpost: ik werk op een luchthaven. Die ene zin doet wat de reisvraag niet doet. Malaria wordt bij deze patiënten gemist omdat het antwoord op “bent u op reis geweest” nee is, en daarmee de gedachte aan een bloedtest verdwijnt. Bij malaria tropica telt elke dag.
In Antwerpen ligt het antwoord op één mug of meer
De genetische analyse van de gevangen muggen bepaalt hoe zwaar dit weegt. Blijkt het om één toevallige verstekeling te gaan, dan blijft dit een zeldzaam ongeluk. Wijzen de resultaten op meerdere besmette muggen uit dezelfde herkomst, dan verschuift de vraag van pech naar procedure, en komt de spuitbus alsnog op tafel bij de luchtvaartmaatschappijen die op die routes vliegen.
Stel je vraag
Vraag aan de redactie
Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.