Op het platform staat een monteur met een zaklamp in de motorkap van een toestel dat ouder is dan de meeste passagiers die er straks in stappen. Verderop kijkt de gezagvoerder op zijn tablet naar het brandstofblad. Dat toestel had er allang niet meer moeten staan. De opvolger is besteld, alleen komt hij niet.

De wereldwijde vliegtuigvloot is gemiddeld nog nooit zo oud geweest, meldt luchtvaartorganisatie Iata. Maatschappijen houden hun oude toestellen in bedrijf omdat de nieuwe niet geleverd worden. Dat kost volgens Stuart Fox van Iata jaarlijks 4 miljard dollar aan extra brandstof.

Zeven jaar wachten op een vliegtuig

De cijfers eromheen zijn stevig. De luchtvaart is dit jaar naar verwachting 350 miljard dollar kwijt aan brandstof, ongeveer 300 miljard euro, en dat is 40 procent meer dan vorig jaar. Het verbruik zelf daalt niet: Iata verwacht in 2026 net als vorig jaar 400 miljard liter. Zes maanden na het begin van de oorlog in het Midden-Oosten is kerosine nog altijd duur.

Wereldwijd staan er 18.100 toestellen in bestelling, de helft van alle commerciële vliegtuigen. Luchtvaartexpert Luk de Wilde wijst erop dat niet alleen Boeing en Airbus achterlopen, maar ook Embraer, de derde grootste bouwer. Afhankelijk van het type kan de wachttijd zeven jaar bedragen, door interne problemen zoals de veiligheidsprocedures die Boeing niet op orde had en door vertragingen bij toeleveranciers.

Nieuwe widebody-toestellen zijn 20 procent zuiniger dan de oude types. KLM krijgt binnenkort zo’n toestel, een Airbus A350 met de naam De Nachtwacht, die in oktober voor het eerst naar Toronto vliegt. Op het vrachttoestel A350F wacht KLM langer, onder meer door problemen met de levering van deuren volgens Reuters. Daarom blijft de Boeing 747 doorvliegen: luidruchtiger voor omwonenden van Schiphol, en dorstiger.

De uitstoot die niemand in een klimaatplan terugvindt

Hier zit het cijfer waar wij aan bleven hangen. Iata rekent voor dat de leveringsvertraging jaarlijks 12 miljoen ton extra CO2 oplevert. Met duurzame vliegtuigbrandstoffen wordt op dit moment 6 miljoen ton vermeden. De achterstand bij de fabrieken doet dus twee keer zoveel schade als de hele biobrandstofinzet aan winst oplevert.

Dat verhoudingsgetal verdient meer aandacht dan het krijgt. Discussies over verduurzaming van de luchtvaart gaan bijna altijd over brandstof en bijmengverplichtingen, terwijl het grootste effect van dit moment in een orderboek zit. Vliegtuigbouwers die hun leveringen zeven jaar laten oplopen, doen meer met de uitstoot dan welk bijmengpercentage ook.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Iata dit getal zelf publiceert, en Iata is de brancheorganisatie van de luchtvaartmaatschappijen. Dat zijn precies de partijen die er belang bij hebben dat de aandacht naar de fabrikanten gaat en niet naar het aantal vluchten. De 12 miljoen ton is een berekening van een belanghebbende, geen onafhankelijke meting. Dat maakt het getal niet onjuist, maar het hoort er wel bij.

Waarom je vlucht een tussenstop heeft

Voor passagiers is het zichtbaarste gevolg de route. Op lange afstanden vlieg je zelden rechtstreeks, meestal via een hub. KLM zegt dat een directe vlucht in theorie soms minder brandstof kost, maar dat bezetting, frequentie, aansluitingen en commerciële haalbaarheid meewegen en dat veel vluchten zonder tussenstop niet rendabel zijn. Een hub kan milieuwinst opleveren omdat overstappers grotere toestellen mogelijk maken, al staat dat volgens een overzichtsstudie van VU-wetenschapper Eric Pels niet vast: maatschappijen kunnen door diezelfde hub ook vaker met kleinere toestellen gaan vliegen.

Omvliegen komt daar bovenop. Door de luchtruimsluitingen bij Rusland en het Midden-Oosten verbruikt KLM naar eigen zeggen 3 tot 4 procent extra brandstof. En Europa heeft geen gedeeld luchtruim, waardoor toestellen niet altijd de zuinigste route krijgen. Een gezamenlijke aanpak ligt volgens De Wilde gevoelig in landen als Duitsland en Frankrijk.

Ook de oplossingen kennen hun eigen rekensom. Qantas werkt met Airbus aan een directe verbinding Sydney-Londen met de A350-1000 ULR, die 18.500 kilometer moet halen. Daar is een extra tank van 20.000 liter voor nodig, en dat gewicht kost weer brandstof.

Kijk voor je boekt welk toestel er staat

Op de meeste boekingssites zie je het toestelnummer bij de vluchtdetails staan. Doe die moeite een keer: een A350 of 787 is een nieuw toestel, een 747 of een oudere 777 niet. Comfort en geluid verschillen merkbaar, en op langeafstandsvluchten merk je het aan cabinedruk en luchtvochtigheid. Wij legden eerder uit hoe je een nieuwe vliegroute beoordeelt en wat je doet als je vlucht vertraagd is.

In oktober zien we of de belofte klopt

De eerste vlucht van De Nachtwacht naar Toronto is de eerstvolgende harde toets. Twintig procent zuiniger is een fabrieksgetal; wat het in dienst doet, blijkt uit het verbruik per stoel op een echte route. Daar kijken wij naar. Wie in de tussentijd via Schiphol reist en krap zit, checkt of die overstap haalbaar is.

Bron: Trouw, 21 augustus 2026.

Stel je vraag

Vraag aan de redactie

Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.