In een keuken in Zwanenburg ligt een geniet rapport op tafel met het woord VERTROUWELIJK op de voorkant. Buiten komt er een toestel over dat laag genoeg vliegt om het gesprek een paar seconden onmogelijk te maken. De twee mensen aan die tafel wachten daar niet eens meer op; ze zijn allang gestopt met halverwege een zin pauzeren.

Dat rapport bestaat, en sinds vanochtend weten we ongeveer wat erin staat. Actiegroep SchipholWatch kreeg het via bronnen rond het ministerie in handen en publiceerde er conclusies en letterlijke citaten uit. Het volledige rapport staat er als pdf bij, dus je kunt het zelf nalezen. Officieel openbaar is het daarmee niet: er staat nog steeds VERTROUWELIJK op de voorpagina en het ministerie heeft het niet zelf naar buiten gebracht. Het heet Beleidsevaluatie op hoofdlijnen NNHS Schiphol en het gaat over vijftien jaar vliegen volgens een stelsel dat nooit in de wet stond.

Het onderzoek komt van adviesbureau AT Osborne. Dat staat niet in een persbericht maar gewoon in het colofon achterin het rapport zelf, met adres in Hilversum en jaartal 2026. Op de titelpagina staat Definitief en juli 2026.

Vijftien jaar handhaven op iets wat niet in het besluit stond

Het Nieuwe Normen- en Handhavingstelsel is politiek afgesproken, bestuurlijk ingevoerd en operationeel toegepast, maar nooit juridisch verankerd in het Luchthavenverkeersbesluit. De onderzoekers schrijven letterlijk: “Er is onvoldoende wettelijke verankering van het NNHS, waardoor anticiperend handhaven voor lange tijd is toegepast.”

Dat is geen bestuurlijk detail. Het betekent dat de Inspectie Leefomgeving en Transport jarenlang moest toezien op regels die niet in het besluit stonden waarop zij kon handhaven. En het betekent dat een omwonende die vond dat het te veel werd, geen norm had om zich op te beroepen. Rechtsbescherming die je op papier hebt maar in geen enkel besluit kunt aanwijzen, is geen rechtsbescherming.

Het NNHS ontstond uit een reëel probleem. Het oude stelsel met handhavingspunten leidde tot een perverse uitkomst: dreigde een grenswaarde te worden overschreden boven een dunbevolkt gebied, dan week het verkeer uit naar een baan waar juist veel mensen woonden. Strikt preferent vliegen — zoveel mogelijk Polderbaan en Kaagbaan — moest dat oplossen.

De banenverdeling was niet het probleem, de groei was het probleem

Dit is de zin uit het rapport die het meeste rechtzet. Het rapport haalt het Planbureau voor de Leefomgeving aan: het aantal mensen met ernstige geluidshinder binnen de 48 dB-contour rond Schiphol lag in 2018 ongeveer zestig procent hoger dan in 2004. Veertig procent daarvan kwam door ontwikkelingen in het vliegverkeer, twintig procent door woningbouw rond de luchthaven. Het ging dus niet primair om een verschuiving tussen banen; primaire én secundaire banen kregen meer verkeer. Tussen 2004 en 2019 kwamen er ongeveer honderdduizend vluchten bij, en de geïnterviewden in het rapport zeggen zelf dat die groei te snel ging.

Ondertussen werden de afspraken die de groei draaglijk moesten maken niet nagekomen. Selectieve ontwikkeling, waarbij Lelystad en Eindhoven een deel zouden overnemen, kwam nooit van de grond. De nachtvluchten zouden omlaag; dat gebeurde niet. Het ministerie bleef volhouden dat er binnen de milieuruimte werd gevlogen, terwijl de hinder aantoonbaar toenam. Over dat laatste punt is de formulering van de onderzoekers ongewoon diplomatiek en ongewoon vernietigend tegelijk: “de berekende geluidsbelasting is mogelijk geen passende maat voor de hinderbeleving van omwonenden.”

De scherpste conclusie staat in een document dat door het ministerie zelf is besteld: I&W heeft omwonenden onvoldoende beschermd tegen vliegtuighinder. Het rapport roept ook op tot excuses — een element dat in geen eerder Schipholrapport voorkwam.

Dat dit uitlekte is winst, dat het moest uitlekken is het echte verhaal

Deze redactie neemt hier stelling, en het gaat niet over de inhoud van het rapport. Een beleidsevaluatie die een ministerie over zijn eigen handelen laat uitvoeren, en die vervolgens het stempel VERTROUWELIJK krijgt, is precies het type document dat in een openbaarheidsstelsel gewoon openbaar hoort te zijn zodra de Kamer erover moet besluiten. Dit rapport raakt aan het LVB 2026 dat minister Vincent Karremans in voorbereiding heeft. Een Kamer die over een nieuw besluit stemt zonder de evaluatie van het oude stelsel te kennen, stemt over een fundament dat zij niet mag inzien.

Dat is geen theoretisch bezwaar: eerder dit jaar moest de omgeving al vechten om toegang tot stukken, iets waar we hier al eens over schreven toen het ministerie SchipholWatch de toegang tot bewonersoverleg wilde beperken. Twee keer hetzelfde patroon in één jaar is geen incident meer.

SchipholWatch is partij, en dat mag je meewegen

En dan het ongemakkelijke deel voor de kant waar wij het hier inhoudelijk grotendeels mee eens zijn. SchipholWatch voert campagne voor krimp, verzamelt donaties, en heeft een petitie lopen om de K uit KLM te schrappen. Dat maakt de citaten niet onwaar — het zijn letterlijke passages uit een rapport dat het ministerie zelf liet maken — maar het maakt de selectie wel een keuze. Wij hebben het volledige rapport erbij gepakt. De citaten kloppen met de tekst, ook de zin over onvoldoende wettelijke verankering en het advies om excuses te maken. Wat een campagnepartij eruit licht blijft een keuze, maar in dit geval kan iedereen die keuze zelf nalopen.

De nette gang van zaken blijft dat het ministerie het document zelf publiceert, met een Kamerbrief erbij. Nu ligt het er via een lek en moet iedereen het bij een actiegroep ophalen. Dat is de omgekeerde volgorde, en dat blijft het punt.

Zonder exacte titel is dit een verhaal uit de krant, met titel een aanwijsbaar stuk

Het rapport is nu te lezen via SchipholWatch, maar het ministerie heeft het zelf niet gepubliceerd en dat kan nog even duren. Eén handeling voor wie in de omgeving woont en ooit bezwaar wil maken: bewaar de pdf, en noteer in elk geval de exacte titel, Beleidsevaluatie op hoofdlijnen NNHS Schiphol, juli 2026, bij je papieren over je woning. Een Woo-verzoek of een zienswijze op het LVB 2026 wordt aanzienlijk moeilijker als je een document niet bij naam kunt noemen. Met de titel erbij is het een aanwijsbaar stuk; zonder is het een verhaal uit de krant.

Het LVB 2026 moet nu langs de Kamer

Het besluit dat Karremans in voorbereiding heeft, leunt op een stelsel waarvan nu op papier staat dat het juridisch nooit bestond. Dat wordt de kernvraag zodra het LVB 2026 in de Tweede en Eerste Kamer ligt: kan een nieuw besluit een gelijkwaardigheid claimen die volgens de eigen evaluatie van het ministerie alleen in modellen bestond. Blijft het rapport tot die behandeling officieel ongepubliceerd, dan is de eerste vraag in de Kamer geen inhoudelijke maar een procedurele — en dat is een slechte start voor een dossier dat al vijftien jaar mankeert. Wat er ondertussen wél gebeurt, is te volgen aan de handhaving: de dwangsom van de ILT voor nachtvluchten laat zien dat de inspectie inmiddels wél optreedt, en het aangekondigde lagere vluchtenplafond is het getal waar de rest aan hangt.

Correctie 6 september 2026: in de eerste versie stond dat het rapport zelf niet bij de publicatie van SchipholWatch zat. Dat klopte niet, de pdf staat er wel bij. SchipholWatch wees ons daarop. We hebben het rapport gelezen en de passages daarover aangepast.

Stel je vraag

Vraag aan de redactie

Loop je vast met vertraging, bagage of een krappe overstap? Stuur je vraag zonder boekingscode of paspoortgegevens.